‘De Wereld die Eens de Onze was’. Gaat het Engelse literatuuronderwijs teloor?

Publicatie datum: 1991-01-01
Auteur: Wam de Moor
Collectie: 01
Volume: 01
Nummer: ?
Pagina’s: 57-62

Documenten

warn de moor de wereld di e eens de onze was gaat het engelse literatuuronderwijs teloor terwijl bij ons het moedertaalonderwijs e n op zeer nabije afstand d e vreemd e tale n kijke n ho e he t afloop t me t d e voorstellen voor de nieuwe examens havo en vwo die de commissie braet dit jaar aan staatssecretaris wallage voor legt zijn ze in engeland en wales knap druk met een verge lijkbare aangelegenheid d e introducti e va n th e nationa l curriculum voor de comprehensive school in times literary supplement van 22 februari 1991 p 11 kan men een uitvoerig betoog t6gen dat curriculum aantreffen van martin dodswordi de voorzitter van de english asso ciation en hoogleraar engels aan het royal holloway and bedford new college van de university of london de bedoeling van dat national curriculum is de scholen in engeland e n wales meer beroepsgericht e n praktischer te maken the emphasis is on usefulness throughout science and technology are to the fore history has to compete for time with geography and art and music have their usual wraithlike existence at the edge of the timetable engels is naast natuur kunde en wiskunde wel een van de keravakken maar het gaat in het engelse moedertaalonderwijs net als bij ons men denkt dan vooral aan taaloefeningen in leren hoe je effectief kun t communiceren i n lezen schrijve n e n spreke n e n nie t aa n diepgaande beschouwinge n ove r mansfield park dat zou wel te begrijpen zijn schrijf t dodsworth als de leerlingen hun taal beter leerden gebruiken en daarom wat minder van literatuur weten alia dat is de prijs die eraan vast zit maar zo simpel is het niet er zijn heel wat leerlingen die in allerlei vakken tekort schieten niet iedereen is muzikaal en evenmin heeft jan en alleman een wiskundeknobbel velen 57 moeten ergens compensatie voor tekorten vinden om tot een goed eindresultaa t t e komen en n u i s literatuuronderwij s voor bepaalde leerlingenzo n manier om een zekere verlich ting te krijgen when schoolchildren argue about a poem or a story when they work out the possibilities for interpretation in a play they are able to think and speak for themselves in ways they cannot when they are learning abou t molecular structure or masculine and feminine nouns in french this can hearten them for the battle elsewhere and in its utilitarian aspect the national curriculum will need quite a bit of heart to face het vak engelse literatuur geeft vijftien en zestien jarigen de gelegenheid om hun greep op de taal te ontwikkelen in relatie tot hun eigen gevoelens en hun houding ten opzichte van het bestaan literature is about human experience and is an extension of that experience en zo geeft het vak engelse literatuur ook de gelegenheid om de eigen historische cultuur te begrijpen nu moet men niet denken dat dodsworth tegenover cultuur barbaren staat kenneth baker de engelse staatssecretari s van onderwijs die aandrong op het n c wilde wel degelijk datde aanbevelingen van zijn commissie should draw on the english literary heritage should promote the reading of great literature and the knowledge and appreciation of literature and should indicate the types of literature which all pupils should cover in the course of their studies en de commissie begon voor de basisscholen niet onaardig vindt dodsworth door voo r de leerlinge n to t 1 4 jaar ee n lijst va n honder d boeken te noemen waar enid blyton niet opstond maar wel voor de jongeren beatrix potter en michael rosen en vender bijvoorbeeld richar d adams leon garfield alan garner mark twain en louise alcott paradeerden daar kwam ove rigens genoeg kritiek op omdat menig journalist zich uit zijn jeugd de famous five herinnert boeken die iedereen uiten treuren moest kennen leerzaam voor onze cven die een wisselende famous five voorstaat brian cox de voorzitter van de commissie die het national curriculum ontwikkelde de engelse braet zal ik maar zeggen en zijn commissie zagen er dan ook schielijk vanaf om voor het voortgezet onderwijs ook zo n lijst van honderd te maken 58 aanbevelingen de commissie deed twee aanbevelingen de eerste was dat alle leerlingen de gelegenheid moesten krijgen t o gain ple asure and critical awareness fromthe study of pre 20th cen tury writing onze cven beperkt zich wat dit betreft tot de vwo ers en daartegen i s nogal wat verzet geformuleer d onder anderen door elsbeth etty en piet calis de tweede aanbeveling hield in dat every pupil should be given at least some experience of the plays or poetry of shakespeare nu lijkt da t we l aardig maa r d e ervarin g me t shakespear e beperkt zich als ik dodsworth mag geloven maar al te vaak tot een lesuur van 40 minuten rond de video met richard iii of henry v en da t i s he t dan co x c s hebbe n he t ove r literatuur in de klas alsof iedereen chaucer en wordworth leest in een geautoriseerde versie maar en dat is dodsworth bezwaar in hun aanbevelingen aan de secretary of s tate vindt men weinig terug dat zulk een praktijk zou kunnen bevorde ren daarenboven zijn deze aanbevelingen in handen geko men van een andere commissie de schools examinations and assessment council seac en die is er weer op haar manier mee omgesprongen aangezienengelse literatuur door deze seacondergeschikt is gemaakt aan engelse taal en zo n situatie dreigt ook bij ons terwijl zij bij de vreemde talen reeds usance lijkt zal er wel uitkomen dat leerlingen worden getoetst op engels en dat dan 20 van de cijfers moet slaan op de kennis van de grote literatuur de seac heeft volgen s dodsworth nagenoe g niets overgelaten van wat cox c s wilden pupils must be provided with opportunities to read literary non literary and media texts some of which should be whole works an d to show an informed engagement with a wide range of authors from a variet y o f culture s an d times the rang e o f text s available to pupils should include poetry plays short stories novels anthologies letters travel books works of reference and electronic databases this range should draw upon both contemporary and pre twentieth century literature including some of those works whose influence in shaping and refining the english languag e and its literature is recognised most notably the works of shakespeare 59 dodsworth geeft op deze opsomming hetzelfde commentaar als dautzenberg destijds toen hij in de volkskrant de wensen van de preadviescommissie oudere letterkunde besprak een interessant pakket voor een propedeusestudie aan de univer siteit voor de tls criticus schuilt het addertje in de vrijblij vendheid van de zinsneden die ik cursiveerde some of which should be whole works en het begrip available als het aan cox c s had gelegen waren leerlingen in de klas geconfron teerd met oudere auteurs maar de seac laat het over aan de beschikbaarheid van oudere teksten in de bibliotheken daar vindt men volgens dodswort h misschie n ee n hal f dozij n romans in negentiende eeuwse edities van scott en penguin edities als mill on the floss en het oxford book of english verse maa r of leerlinge n worde n aangemoedigd om ze te lezen is vers twee half januari 199 1 heeft de staatssecretaris bekend gemaakt dat op de staatsscholen voor voortgezet onderwijs alleen en gels wiskunde en natuurkunde verplicht zijn voor alle leer lingen en dat er nu enige nieuwe vakken met een sterk be roepsgericht karakte r aa n he t exame n toegevoeg d zulle n worden de consequentie van deze mededeling schijnt te zijn dat er zo wel voldoende ruimte is voor leerlingen die english literature kiezen om dat goed te doen is dat ook zo dods worth heef t zij n twijfels ove r een representatief exame n english literature dat van de london east anglian group voor 1991 toont hij zic h weini g enthousiast candidate s offer tw o papers o f wic h on e dram a an d ope n study i s coursework the other poetry and prose may also be cour sework but a written examination based on specified texts may be substituted dodsworth heeft geen bezwaar tegen deze vorm van exami nering maar vindt onduidelijk welke teksten voorgeschreven worden het beschikbare examenmateriaal bevat een lijst van tien titels waarvan er slechts een dateert van voor 1900 toch krijgen de kandidaten te horen dat ze tenminste twee boeken uit die periode moeten bestuderen hiermee wordt aangege ven dat er behalve great expectations oo k andere werken gekozen kunnen worden andere titels die op de lijst voorko men zijn lord of the flies of miceand men v m the king of the castle maar ook my family and other animals and the 60 friends van rosa guy in deze verscheidenheid weerspiegelt zich het doelstellingen conflict waar de docent mee te maken krijgt voor de histori sche letterkunde is nauwelijks ruimte e n dat bevalt dods worth allerminst het is volgens hem juist alleszins de moeite waard just to give sixteen year olds an inkling of the fact that great literature gives easy and direct access to a world that was ours in terms of the intellectual and imaginitave satisfac tions it can bring them ze krijgen di e indruk niet als ze alleen maa r kennismaken me t de comfortabele genoegen s van de middenklasse bij gerald durrell of met de fatsoensnor men bij rosa guy hoe moet je bovendien leerlingen on the same scale beoor delen waarvan de een grote literatuur op zijn lijst heeft en de ander minimale literatuur als die van durrell en guy ons lijkt dat dodsworth hier typisch van buitenaf tegen het pro bleem aankijkt want we kennen legio leraren die erin slagen om ove r zulk e leerlinge n to t ee n verantwoor d oordee l t e komen alleen al het onderzoek van lenglet 1988 laat zien hoe het wordt opgelost niet de kwaliteit van de literatuur zelf bepaalt het niveau van de leerling maar veeleer de kwaliteit van de expressed response purves 1990 op onverschillig welke literatuur als het doel van literatuuronderwijs is dat de leerlingen hun eigen cultuur leren kennen zal het een en ander uit het grote aanbod van de vaderlandse literatuur op school aan de orde moeten komen meen t dodsworth staatssecretari s bake r heeft met zijn uitnodiging aan de commissie cox in feite een veel radicalere verandering van het engelse literatuuronder wijs voorgesteld dan hij zelf beseft als het aan dodswort h ligt is dat terecht volgens hem moeten kinderen op engelse scholen de kans krijgen zich een directe voorstelling te maken van de wereld van defoe en swift sheridan en goldsmith dickens en de brontes de grote oudere prozaschrijvers en tegelijk kijken naar de literatuur van nu want het heden zullen ze beter begrijpen door het verleden dankzij de ideeen van baker zal het examen english literature in ieder geval verbe terd worden althans in de ogen van deze tls criticus of er daarbij allee n sprak e za l zij n va n ee n beperkin g to t he t engelse taalgebie d val t no g t e bezie n he t i s hee l goe d 61 mogelijk da t leerlingen di e het keuzevak late n w e dat nie t vergeten engelse literatuur kiezen ook vertaalde tekste n op hun lijst mogen zetten uit ons commentaar tussen de regels door moge duidelijk zijn dat dit stuk op zulk een vooraanstaande plaats als het tls afgedrukt representatief is voor het meer behoudende denken over het literatuuronderwijs i n groot brittannie literatuur dodsworth 1991 m dodsworth the undermining of english how the national curriculum threatens literature teaching in times literary supplement education february 22 p 11 lenglet 1988 m lenglet de toetser getoetst retoriek en pragmatiek van een docent bij de toetsing in het leerlinggerichte literatuuronderwijs een case study literatuurdidactische verkenningen 27 nijmegen purves 1990 a purves onbepaald e teksten reagerende lezers en examens naar de oplossing van een raadsel in warn de moor red stiefkinden bottleneck de toetsing in het literatuuronderwijs nijmegen 23 32 62