Taalbeleid moet er zijn! NT2 en basisvorming.

Publicatie datum: 1994-01-01
Collectie: 25
Volume: 25
Nummer: 6
Pagina’s: 302-310

Documenten

meijerink j r appel voor spek en bonen elise van der erve in sam enwijs februari 1993 soutendijk s w miedema b ijspijkeren of ver thomas jager nieuwen amsterdam sco 1992 soutendijk s e a problem e n marokkaanse kind e wietske miedema ren b ij overgang naar v o ortgeze t onderwijs amster dam uva abc 1 9 8 9 wagner j innovation in foreign language tea ching in revu e de l aila aila review 1988 5 taalbeleid moet er zijn p 99 t t 7 wesdorp h het meten van produ ctief schriftel ijke nt2 en basisvorming taalvaardigheid purmerend muusses 1974 in de cursus taalco rdinator taalbeleid vo van de hogesch o ol van amste rdam de hog eschool holland en het amsterdamse b egeleidingscentrum legt m e n onder andere een koppeling tu ssen de veranderingen die nodig zijn in ve rband m e t de m ee rtalige lee rlin gen op school taalbe le id en die voor de invo ering van de basis vorming in dit artike l leggen docenten van die cursus uit wat die koppeling inhoudt scholen voor voortgezet onderwijs met name die in de randstad worden bezocht door een toenemend aantal meertalige leerlingen in een stad als amsterdam maakt het aantal meer talige leerlingen in het v o zo n ss van de leerlingpopulatie uit de aanwezigheid van meertalige leerlingen op een school hoe gering het percentage ook is brengt de noodzaak met zich mee op eni gerlei wijze op die meertalige leerlingen toe gespitste taalactiviteiten te ontwikkelen zo zal elke docent in de school die te maken heeft of krijgt met deze groep leerlingen er rekening mee moeten houden dat niet alle leerlingen dezelfde culturele achtergrond hebben en het nederlands niet op dezelfde manier geleerd hebben en in dezelfde mate machtig zijn zij zullen hun lessen dus enigszins daaraan moe ten aanpassen idealiter wordt elke docent een beetje taaldocent en houdt rekening met de taalontwikkeling en de achtergronden van de verschillende leerlingen de aandacht voor taal komt overigens zeker ook ten goede aan taal zwakke nederlandstalige leerlingen om te bereiken dat voor meertalige en taalzwakke leerlingen taalactiviteiten ontwikkeld worden zou het ontwikkelen van een taalbeleid voo r 302 moer 1994 6 veel scholen noodzakelijk zijn daarnaast vol taalbeleid een structurele ontwikkeling vormt vooral de basisvorming voor elke school vormt die de school als geheel betreft welis in het voortgezet onderwijs de belangrijkste waar kan een school ervoor kiezen klein te inhoudelijke verandering van dit moment beginnen bijvoorbeeld met een andere invul in dit artikel doen wij een poging taalbeleid ling van de extra lessen nederlands maar het en basisvorming inhoudelijk met elkaar te ver gaat er uiteindelijk om dat alle docenten in binden we beschrijven allereerst wat wij on hun lessen rekening gaan houden met de ver der taalbeleid verstaan geven dan aan hoe bin anderde leerlingpopulatie nen een sectie de verbinding tussen taalbeleid en wat is nu de inhoud van zo n taalbeleid en basisvorming kan uitpakken en beschrijven per school vervolgens hoe een individuele docent in de voor het voeren van een taalbeleid is het van klas die verbinding tot stand kan brengen ten belang dat alle docenten in de school betrok slotte zullen we uitwerken welke talige eisen ken zijn of raken bij de taalproblemen van op grond van basisvorming en taalbeleid aan meertalige leerlingen dat betekent dat zij enig alle docenten gesteld worden inzicht moeten krijgen in de ontwikkeli ng van de taalvaardigheid van de leerli ngen en moe wat is taalbeleid ten kunnen bepalen in hoeverre de leerstof en hun eigen taalgebruik is afgestemd op dit taal de afgelopen jaren heeft menigeen het feno vaardigheidsniveau waar het bij taalbeleid nu meen taalbeleid gedefinieerd zo spreken hajer op aankomt is dat gestreefd wordt naar een en meestrings 1992 p 4 van de weloverwo gezamenlijke taalaanpak binnen all e vakken gen wijze waarop de school omgaat met het docenten zaakvakken docenten exacte vak gebruiken en onderwijzen van de verschillen ken en docenten van all e overige vakken in de de talen zij geven daarmee aan dat het er bij school zullen net als docenten nederlands en taalbeleid om gaat de diverse vormen van taal docenten steunlessen een bijdrage moet leve onderwijs en het gebruiken van taal als medi ren aan het verder ontwikkelen van de op um of instruction zorgvuldig op elkaar af te school benodigde taalvaardigheid elke docent stemmen van der geest vertegenwoordiger zal daarbij dus een actieve rol moeten spelen van het voortgezet onderwijs in de landelijke projectgroep nederlands als tweede taal be nu we op het niveau van de school het begrip schrijft meer de schoolorganisatorische kanten taalbeleid hebben afgebakend willen we laten van het fenomeen en definieert taalbeleid als zien hoe op het niveau van de sectie en op mi volgt de formulering van de permanente sys cro niveau dus in de klas met taalbeleid kan tematische en strategische poging van beleids worden omgegaan voor het niveau van de sec makers en beleidsuitvoerders om op alle voor tie hebben we voor wiskunde gekozen een het onderwijs relevante niveaus de taalpoble vak waarbij velen zich moeilijk kunnen voor men van leerlingen een bron van permanente stellen hoe taalproblemen hier een rol spelen aandacht en zorg te laten zijn in de dagelijkse voor we echter iets kunnen zeggen over de praktijk van het onderwijs van der geest beslissingen op sectie niveau moeten we in 1994 p i volgens hem moet een taalbeleid gaan op de rol van taal in de wiskunde les scholen ertoe brengen op een planmatige en systematische wijze bepaalde stappen te zetten in de vaksecties wis kund e op het gebied van verbetering van het taalon derwijs maar niet eerder dan nadat de school ook in een vak als wiskunde zal men in het grondig geanalyseerd heeft welke doelen zij kader van een taalbeleid gericht om moeten zich wil stellen gaan met de tali ge aspecten van het vak zo vroegen lubbers en muthert r99o i99i in de cursus coordinator taalbeleid die de ho aandacht voor de talige problemen die wis geschool holland de hogeschool van amster kunde a inhoudt voor de meertalige leerling dam en het advies en begeleidings centrum het gebruik van verwijs en signaalwoorden nsc voor v o scholen in amsterdam orga een overvloed aan deels nutteloze informatie niseren gaan wij er ook van uit dat een succes slechte structurering van de opgaven en derge 1994 6 moer 303 lijke zijn enkele voorbeelden van veelvoorko deze opmerkingen over het belang van de mende valkuilen nu was wiskunde a altijd al talige kant in het wiskunde onderwijs zijn met name gericht op verwerking en presente met de invoering van de basisvorming op elk ren van gegevens en daarom in principe een vak van toepassing het gaat daarbij om pro talige aangelegenheid maar met de invoering blemen op woord zins en tekstniveau het van de basisvorming is de gehele wiskunde gaat om vaktermen om minder frequente dus ook in de onderbouw een talige aangele woorden en om het begrijpen van woorden genheid geworden dit kan voor me ertalige binnen het verband waarin ze staan met het leerlingen op drie terreinen problemen geven woord figuur kan afhankelijk van de context bijvoorbeeld tekening afbeelding in een stu taal in de wiskunde les dat wiskunde zo dieboek zie figuur iets wat je vast kan pak talig is geword e n heeft te maken met e en van ken of iemands uiterlijk bedoeld worden wat de uitgangspunten van de basisvorming name specifiek is voor de taal van het vak wiskunde lijk dat wiskundige problemen geplaatst die is dat deze de taal is van het logisch redeneren nen te worden in alledaags e situaties het moet als lastig wordt met name aangemerkt de realistische wiskunde worden zo worden bij noodzakelijke nauwkeurigheid van het taalge voorbeeld evenwijdige lijnen geillustreerd aan bruik bij een fout gebruik van een woord kan spoorrails waarbij de vraag gesteld wordt het hele antwoord fout zijn waarom die evenwijdig moeten lopen op deze wijze wordt vanaf het begin aan leerlin ook in andere lande n wordt g e re k e nd ten gen de zin en het doel van het vak wiskunde tweede zouden wiskundedocenten met name duidelijk gemaakt met de bedoeling de moti op scholen waaraan een internationale scha vatie van de leerlingen voor het vak wiskunde kelklas is verbonden ook op de hoogte moe te verhogen voorts vereist het onderdeel toe te n zijn van de reke nman i ere n in d e versc h il passing binnen de basisvorming dat de wis lende landen van herkomst van de leerlingen kundige kennis wordt verankerd in het geheu zo kunnen notatiesystemen verschillen en gen door toepassing van het geleerde in kunnen andere voorschriften gelden voor het verschill ende situaties en in verschillende con uitvoeren van bepaalde berekeningen wie be texten dit verhoogt bovendien het wendbaar seft dat het bekende meneer van dalen wa c ht op omgaan met wiskundige inzichten en begrip antwo ord eerst machtsverheffen dan verme pen en houdt de truccendoos leerlingen tove nigvuldigen dan delen dan worteltrekken dan ren een formule uit de hoge hoed omdat ze opte ll en en dan aftrekken een westers algorit vermoeden dat deze formule toepasbaar is bin me is in iran bijvoorbeeld geldt het volgende nen een bepaalde opgave en niet omdat ze be algoritme mevrouw wonderland oogst altijdveel grijpen waarom ze deze formule gebruiken dadels machtsverheffen worteltrekken optel buiten de deur len aftrekken en dan pas vermenigvuldigen en realistisch wiskunde onderwijs maakt dat de delen dat algoritme levert een heel andere wi skundeleraar ook een taaldocent moet zijn uitkomst op een som op de volgende vragen zijn in deze nieuwe situa tie van belang is de vereiste woordenschat bij cont extgebonden onderwijs ten derde doet de leerlingen aanwezig welke opdrachten het plaats en van wiskundeproblemen in de moeten te lijf worden gegaan met begrijpend werkelijkheid een beroep op de wiskundele lees strategieen wat staat hier eigenlijk wat is raar hij moet wendbaar omgaan met verschil geg even en wat wordt gevraagd moet de in len in referentiekaders de contexten waarin formatie in de opgave opnieuw gerangschikt de wiskundige problemen zijn geplaatst doen worden om hierachter te komen maar ook immers een beroep op voorkennis en e rvarin kunnen de leerlingen de schematische voor gen echter de contexten in de wiskundeme ste ll ingen lezen daarmee is wiskunde iets thodes blijken sterk te worden geent op het heel anders dan bijvoorbeeld het oefenen met welvarende gezin in dorpen en buitenwijken de abc formule en deze toepassen in diverse zo wordt in moderne wiskunde 2 rvtnvo xn sommetjes met net even verschill ende waar vo een tuin met een vijver van acht bij vier den meter opgevoerd de leerlingen moeten be 304 moer 1994 6 denken hoe groot de met kroost bedekte op i akwerkplan ontwikkeling dit soort discussie pervlakte is even later moeten de leerlingen zou een aangrijping spunt kunnen zijn voor de lengte van het vlaggelijntje op een tjalk uit vakwerkplanontwikkeli ng het team zou eerst rekenen waarbij de lengte van de masten en de in kaart kunnen brengen hoe de stand van za afstand tussen de masten is gegeven voor de ken rondom de talige aspecten van het wis leer li ngen van driehoog achter in de amster kundige onderwijs is waar lopen individuele damse negentieneeuwse buurten zijn dit geen docenten tegenaan wat is gemeenschappelijk sprekende contexten de werkelijkheid moet dit is de fase van het bewustworden en het in dus ook nog ee ns de werkelijkheid van de leer ventariseren van de problemen daarna zou lingen zijn het team gewenste vernieuwingen kunnen formuleren iedereen hierover informeren en bes li ss ing e n op s e cti e niveau niet alle boven bijvoorbeeld een studiemiddag kunnen beleg genoemde problemen zu ll en in gelijke mate in gen dan zou me n de plannen op haalbaarheid all e wiskundelessen voorkomen de problema en op draagvlak kunnen beoordelen en kijken tiek rondom het omgaan met referentiekaders wat er in het vakwerkplan kan worden opge is er een di e aandacht vraagt evenals het aanle nomen bij het uitvo e ren van de verni e uwing ren van s trategieen om met teksten in de wis is begeleiding met intervisie achtige activitei kundige opgaven om te gaan het redeneren en ten en vormen van deskundige coa c hing bij bewijz en zal eerder worden aangetroffen in de voorbeeld door de taalcoordinator van de bovenbouw en vraagt om een benadering op h e t school zeer gewenst in deze fase is het belang punt van de voortgezette taalverwerving rijk met andere vaksecties te praten ove r waar een in he t s choolwerkplan neergelegd taal de wiskundedoc enten in hun nieuwe aanpak b e leid zal dan ook door de wi skundesectie tegen aan lopen zo kan men tot verdere af vertaald moeten worden naar he t vakwerkplan stemming op de school en tot een geintegreer en in jaardo elen moeten worden uitgesplitst de uitvo e ring van het schoolwerkplan komen hier kunnen s ec tie s nog voor interessante dis met name van wat in h e t schoolwerkplan ver cu s sie s kome n te s taan in hoeverre worden ei meld staat over het taalbeleid van de school s en gesteld aan de l e erling met betrekking tot nu zu llen wiskundesecties wellicht reageren het talige gehalte van de wiskunde houd j e met de kreet ja we hebben wel wat anders aan bij toe ts e n en be oordelingen ook rekening on s hoofd we moeten eerst maar eens zorgen met taalproblemen of niet vaak h e bben do dat we n a de fusie onze nieuw sam eng e stelde c e nt e n hierove r uitg esproken meningen die sectie go ed organiseren of late n we eerst zich niet onmidd ellijk vertalen in passende on maar ee ns zorgen dat we de kerndoelen van de d erwijs aanpakk e n zo werd onlangs in een basisvorming goed in de vingers krijge n en school e en wiskundeto e ts afgenomen in de inderdaad het is ni e t verstandig om met meer onderbouw waarbij taalfouten werden meege s d e re ond erwijskundige dan wel organisatori rekend de l eerlingen moes ten in voll e dige sche vernieuwing e n tegelijkertijd bezig te zijn zinnen antwoorden en e lke keer als zij daarin maar is het werken aan de basisvorming echt fa alde n werd er een punt van het cijfer afge ee n andere vernieuwing dan het per se ctie in trokken maar dat de docent zijn leerlingen nu voeren van een taalbeleid als we zien dat er in hierop ge traind had kon ni et gezegd worden de doelen van de basi s vorming zaken worden op een andere s chool werd in de wis kunde geno emd als kritisch beoordelen van gegevens sectie het hi e rboven genoemde artikel van samenwerken een s tandpunt verwoorden dan lubbers over taalproblemen bij wiskunde a zijn dat met nam e talige doelen die ook voor besproken was de sectie nu van mening dat de wiskundesectie een nieuwe aanpak inhou du s de wiskunde a opgaven zouden moeten den of denk aan het feit dat veel van de on worden herschreven of vond men dat leerlin derwerpen die bij wiskunde een rol spelen ook ge n die xnvo eindexamen doen veronder bij andere vakken aan de orde komen zoals ste ld werd e n deze teksten te kunnen l ezen verhoudingen percenten schaal snelheid gra het laatste was men van mening maar werden fieken formules aanzichten voorkant zijkant leerlingen dan daarop getraind ja dat zou per spectief plattegronden dit vraagt om een moeten maar het gebeurde niet nadere afstemming met die va kken waarbij 1994 6 moer 305 deze begrippen worden behandeld een af ling weet misschien niet waar bergschenhoek stemming op het talige aspect daarvan ligt bij precies ligt maar hij weet vaak wel dat het om dit overleg voor de hand dat zou ook voor de een plaatsnaam gaat hij kan dat afleiden uit de nederlandstalige leerlingen geen overbodige plaats waar de naam staat en uit het feit dat het luxe zijn woord dikgedrukt staat voor de meertalige leerling zijn deze gegevens allemaal veel min op mi croniveau ge schiedeni s der vanzelfsprekend juist die vaardigheden die voor een groot deel natuurlijk met taal te ma in het voorgaande is ingegaan op de invloed ken hebben zullen op school verder ontwik van taalbeleid op de ontwikkeling van een keld moeten worden omdat ze in de hogere vakwerkplan bij het vak wiskunde kort ge leerjaren bij het verwerken van de stof als be zegd het meso niveau kend worden verondersteld hieronder bekijken we het micro niveau bij binnen een les nederlands had de docent de basisvorming gaat het erom de verschillen dezelfde tekst of een tekst over hetzelfde on de vakonderdelen met elkaar te integreren derwerp kunnen behandelen een probleem het accent komt daarbij te liggen op de pro daarbij is dat de docent nederlands natuurlijk cesmatige kant van het leren en minder op het niet alle moeilijke woorden bij alle vakken aan produkt hoe die gedachte uitgewerkt kan de orde kan laten komen de vakdocent zelf worden in een meertalige klas illustreren we moet zich daar vanzelfsprekend ook mee be aan de hand van een fragment uit een geschie zighouden juist daarom is het zo belangrijk denisles dat hij over de didactische vaardigheden be schikt om de leerlingen te helpen bij het op b ij opg ravi ngen aan d e hoekse ka de bij b ergschen lossen van de problemen met de taal daarmee ho e k i s een 600o jaar oude kampplaats ontdekt de beweegt hij zich op het terrein van de ontwik mees t spec taculaire vonds te n zijn twee compl ete vis keling van schoolse taalvaardigheden waaraan fuiken ze zijn in de vette kle i opmerk elijk goed ook de docent nederlands werkt en meer in bewaard ge ble ven de fuiken zijn gemaakt van wil het bijzonder op het terrein van het gebruik ge tene n en touw van vak en instructietaal zo wordt niet alleen historisch bewustzijn ontwikkeld en toegepast het is het begin van het schooljaar de geschie maar ook gericht gewerkt aan de voortgezette denisleraar kijkt enigszins verbaasd zijn meer ontwikkeling van de schoolse taalvaardigheid talige klas rond het aantal meertalige onder het zo op elkaar afstemmen van lesinhouden instromers lijkt groter dan ooit naast ghane is een van de basisvoorwaarden voor een suc zen marokkanen en turken ziet hij nu ook cesvolle transfer onderwijs in schoolse taal bosniers en zelfs russen bovendien heeft de vaardigheden wordt gekoppeld aan een rele klas meer leerlingen dan vorig jaar in de eerste vante onderwijsinhoud het leerresultaat van klas de geschiedenisles zal daardoor positief bein jongens begint hij wij gaan deze les zes vloed worden duizend jaar terug in de tijd hij vervolgt met schoolboekschrijvers houden hier veelal nog een improvisatie op het lesthema en stelt in geen rekening mee ze gaan er ten onrechte een onderwijsleergesprek naar aanleiding van van uit dat zij hun boeken schrijven voor van zijn verhaal en de tekst een aantal vragen huis uit nederlandstalige leerlingen overi wie weet wat visfuiken zijn en wilgete gens vindt ook die groep leerlingen de teksten nen waar ligt bergschenhoek eigenlijk vaak knap ingewikkeld meertalige leerlingen als de antwoorden uitblijven legt hij de be vinden teksten meestal ingewikkeld omdat ze grippen uit en wijst bergschenhoek aan op de een veel geringere woordenschat hebben dan landkaart nederlandse kinderen dat geldt in dit geval als de docent inzicht had in de ontwikkeling voor woorden als visfuik en wilgeteen maar van de taalvaardigheid van de leerlingen had ook voor een woord als uniek daarnaast ont hij ook een andere didactiek kunnen gebrui breekt het meertalige leerlingen aan overigens ken waarbij hij de leerlingen meer zelf naar goed aan te leren leesstrategieen die noodza oplossingen liet zoeken een nederlandse leer kelijk zijn om het gebrek aan woordkennis te 306 moer 1994 6 compenseren een ander probleem betreft de gehaald zal worden kan worden betwijfeld verschi ll en in referentiekader schoolboek zeker is dat de docent in deze les niet gewerkt schrijvers veronderste llen een referentiekader heeft aan de vaardigheid de leerling zelfstandig dat lang niet bij a lle leerlingen aanwezig is in eenvoudige historische onderzoeksactivitei de kerndoelen is er slechts minimale aandacht ten te laten verrichten ten behoeve van ver voor intercultureel onderwijs geschiedenis werving en of toepassing van kennis en in onderwijs blijft nog te vaak westerse geschie zicht op het terrein van voornoemde aspecten denis de tekst en de illustraties bij het hoofdstuk zesduizend jaar terug in de tijd vormen een tvs en taalbelei d uitnodiging voor een groepsactiviteit leerlin gen kunnen gezamenlijk een plan maken voor in de inleiding stonden we al stil bij wat het een opgraving en bijvoorbeeld een lijst opstel voeren van een taalbeleid op een school in len van alle spullen die ze daarvoor nodig heb theorie in kan houden hieronder laten we ben het zou helemaal fantastisch zijn als er aan de hand van deze geschiedenisles zien dat een soort van opgraving zou kunnen plaats de t vs karakteristiek van de basisvorming vinden toepassing vaardigheden en samenhang en om een dergelijke opdracht te kunnen uit taalbeleid in elkaars verlengde kunnen liggen voeren moet de leerling een aantal talige ac daarbij staat de vraag centraal hoe de docent tiviteiten uitvoeren hij moet met medeleer de kerndoelen kan halen ofwel kan voldoen lingen overleggen over de beste manier om die aan de eisen die de basisvorming aan hem en taak te verrichten wat daarbij gebeurt is dat de de leerlingen stelt en tegelijkertijd rekening receptief verworven woordenschat de kern kan houden met het bereikte niveau van taal woorden van de les door de leerling produk vaardighe id van de leerlingen tief gebruikt moet worden om met zijn me op de achtergrond speelt het gegeven mee deleerlingen over de opdracht te kunnen dat het aantal onderin s tromers in de grote ste communiceren de kernwoorden uit de ge den nog s teeds toeneemt en dat de schoolre schiedenisles moeten daarvoor in een ander sultaten van deze groep sterk achterblijven bij zinsverband en ook in een andere context die van eentalige leerlingen worden gebruikt en dat is nu juist een van de op het eerste gezicht heeft de algemene bindende voorwaarden die gesteld worden aan doelstelling van de basisvorming voor het vak de uitbreiding van de woordenschat geschiedenis weinig te maken met taalproble men van meertalige leerlingen volgens deze vaardigheid de invulling van het taalbeleid doelstelling is het onderwijs in geschiedenis en en de vaardigheidsdoelstelling van de basisvor staatsinrichting erop gericht jongeren toe te ming ontmoeten elkaar uiteraard bij de aan rusten met historische en politiek bestuurlijke dacht voor de gerichte ontwikkeling van de kennis inzichten en vaardigheden waarmee zij taalvaardigheid het ontwikkelen van de nu en later in hun rol als lid van diverse leef schoolse taalvaardigheid is daarbij een taak die verbanden als consument en p ro ducent en als met name op het bord van de docent neder staats en wereldburger kunnen participeren in lands terecht komt maar de docenten van an historisch gegroeide maatschappelijke verban dere vakken zullen zich steeds meer moeten den hoe kan een docent geschiedenis nu con realiseren dat alle docenten in feite ook taaldo creet werken aan taalbeleid rekening houdend centen zijn met de achterli ggende principes en doelstel als de docent eenmaal inzicht heeft gekregen lingen van de basisvorming in de ontwikkeling van de taalvaardigheid van de leerlingen is de volgende opgave vanzelf toepassing de bedoe li ng van de les over de sprekend gericht te werken aan de ontwikke visfuiken en wilgetenen is dat er bij de leer li ng ling van de benodigde taalvaardigheid in eer historisch bewustzijn wordt ontwikkeld de ste instantie voor het eigen vak maar daarnaast leerli ng ontwikkelt de vaardigheid om te den ook vakoverstijgend ken in tijdsdimensies en veranderingen of dat door bij het aanbieden van de stof rekening doel met de verhelderende vragen hierboven te houden met het bereikte niveau van taal 1994 6 moer 307 vaardigheid van de leerling zal de geschiede wikkelen van een voor de zaakvakken noodza nis docent zijn lesdoel eerder bereiken kelijke leesstrategie laten we de leerlingen dat plezier dan ook laten beleven door ze de talige samenhang een van de voorwaarden voor middelen hie rvoor te gunnen voor de school het voeren van een effectief taalbeleid is het op zijn de taalproblemen van leerlingen vaak in elkaar afstemmen van de lesinhoud en het ge formatieproblemen voor de kinderen zelf zijn vraagde niveau van schoolse taalvaardigheid het ook emotionele en sociale problemen dat betekent in feite dat de geschiedenisdo hoe minder unieke wilgetenen de leerling cent over de kennis beschikt om van te voren tegenkomt hoe minder hij de school als fuik te kunnen bepalen welke talige problemen de zal zien leerlingen met de stof zullen hebben hij moet zich dan tegelijkertijd afvragen of hij gezien de talige eisen aan alle docente n doelstelling van zijn les over een voldoende groot didactisch repertoire beschikt en over de we vatten nog even samen welke talige eisen vereiste docentvaardigheden om woorden op grond van basisvorming en taalbeleid aan schatproblemen bij woorden als visfuik wil alle docenten binnen een school gesteld kun geteen en uniek op te kunnen lossen in over nen worden leg met de sectie nederlands kan men bepalen welke van die woorden hij tijdens zijn lessen gericht werken aa n taalontwikkeling nog aan de orde zal stellen over het belang will en docenten in staat zijn tijdens hun le ss en van de ligging van de plaats bergschenhoek en optimaal rekening te houden met hun meerta sowieso het belang van de ligging van plaatsen lig e klassen dan zullen zij allereerst voldoende op de kaart van nederland kunnen er wellicht inzicht moeten hebben in de ont wikkeling met de aardrijkskundedocent afspraken ge van de taalvaardigheid en het taalverwervings maakt worden om een veel voorkomende proces van al hun leerlingen pas dan zull en zij angst weg te nemen dergelijke afspraken hoe in staat zijn echt aan te sluiten bij het taalvaar ven beslist niet te leiden tot minimalisering en digheidsniveau van de diverse leerlingen en verschraling van het programma integendeel hun lesaanpak en de lesinhoud daaraan kun door gemeenschappelijke leerdoelen vast te nen aanpassen zo weten zij bij elke les welke stellen wordt het onderwijsaanbod verrijkt en passages uit het door hen gebruikte school neemt de kans op beklijving van de lesinhoud boek extra toegelicht moeten worden en we toe de vaardigheden worden immers zo bin ten ze welke woorden vooraf behandeld moe nen verschillende contexten aangeleerd waar ten zijn w il een bepaalde lesinhoud begrepen door aan ten minste een van de voorwaarden kunnen worden door de leerlingen en zij zul voor transfer van vaardigheden is voldaan len leerlingen in kleine voor hen behapbare stapjes moeten laten werken ten s lott e tot slot van onze beschrijvingen ook zu ll en zij naast het overbrengen van de van de talige kant van wiskunde en geschiede vakinhoud juist plaats in hun lessen moeten nis willen we aandacht vragen voor een van de inruimen voor een gerichte verdere taalont algemene vakdoelstellingen van de basisvor wikkeling van de leerlingen door bijvoorbeeld ming die aan elk vak is gekoppeld leerlingen te zorgen voor een voortdurend relevant en leren gevoel te ontwikkelen voor wiskundi begrijpelijk taalaanbod of door actief te be ge historische denkwijzen en plezier te bele werkstelligen dat leerlingen dat aanbod ook ven aan het ondernemen van wiskundige ge werkelijk opnemen of door zorgvuldige feed schiedkundige activiteiten back te geven bij het toetsen van begrip van plezier elke onderwijzer en elke docent ne de teksten en van de erbijbehorende vragen derlands weet dat hij geen leerling aan het le en bij het strategie gebruik van de leerli ngen zen krijgt als je niet eerst het leesplezier hebt helpen ontwikkelen je moet plezier hebben scheppen intercultureel lesklimaa t aan zaken als het creatief bedenken van oplos alle docenten zullen zich erin moeten verdie singen aan het verwe rven van de wiskundige pen hoe zij de west europese lesinhoud kun taal als communicatiemiddel en aan het ont nen omvormen naar een inhoud die beter 308 moer 1994 6 aansluit bij meertalige klassen dat betekent reflecteren op het wel of niet juiste strategie dat zij zich enigszins zullen moeten verdiepen gebruik en daarin gecoacht worden door hun in de achtergronden van hun leerlingen en le docent en door elkaar zo zull en zij beter tot sinhouden op grond daarvan moeten uitwer die van hen gevraagde zelfstandigheid in staat ken vanuit een intercultureel perspectief zij zijn wel is het dan zeer van belang dat docen zullen moeten zoeken naar raakvlakken tussen ten de leerlingen ook anders gaan beoordelen de west europese geschiedenis levenstijl bele en leerlingen tevens tot een zekere mate van ving en die van hun meertalige leerlingen zelfbeoordeli ng weten te brengen daarbij zullen ze eerder de nadruk leggen op om tot een gezamenlijke taalaanpak en sa het migrantenbestaan in nederland dan op me nhang tussen de diverse vakken te kunnen culturen uit herkomstlanden pas dan sluit de komen zal elke docent vakoverstijgend moe lesinhoud beter aan bij hun meertalige klas ten leren werken secties en individuele do ook op talig gebied zullen zij enig bewust ce nte n zu llen ges tuurd doo r de ac hterligge nd e zijn van de achtergronden van hun leerlingen principes van de ba sisvorming op zoek moe moeten hebben door zinvol groepswerk en ten gaan naar zinvolle invull ingen in ieder ge werken in tweetallen laten docenten leerlin val is het met het oog op taalbeleid uiterst gen reflecteren op taal in het algemeen en op waardevol dat vakken nauw gaan samenwer hun eigen taalgebruik in het bijzonder ken en hun taal aanpak uniformer maken voor het zelfvertrouwen van leerlingen is het kortom elke docent is ook taaldocent en daarnaast van het grootste belang dat elke do daarnaast organisator begeleider controleur cent in staat is een veilig intercultureel peda beoordelaar en rapporteur van het taal leer gogisch klimaat in de klas te creeren waar proces van de leerlingen binnen gewerkt kan worden aan zo gelijk waardig mogelijke sociale verhoudingen in note n zo n situatie kunnen optimale samenwerkings relaties ontstaan en zullen docenten die mede zie voor een verdere beschrijving van de cur door de basisvorming communicatiever les sus het artikel taalaanpak in cursus op maat moeten gaan geven leerlingen met meer suc opleiding taalbeleid vo in amsterdam in sti ces kunnen stimuleren tot zinvolle onderlinge mulans interactie en reflectie zie onder andere elker onderschrift bij i ll ustratie in spore n geschiede bout en batelaan en hooijberg in dit thema nis voor de onderbouw 1 a witschut e a gronin nummer gen r99o pag 1 4 de methode sporen is een veelgebruikte snvo methode geschiedenis zelfstandig leren bevorderen op enkele scholen voor voortgezet onderwijs docenten moeten zelf goed geschoold zijn in amsterdam startte men in het schooljaar om hun leerli ngen te leren leren minder pro 1994 1995 met groepen die samengesteld wa duktgericht meer procesgericht zij moeten ren uit uitsluite nd onderinstromers in de prak hun leerlingen trainen in het gebruiken van tijk zal zo n situatie zich vaker voordoen in een strategische vaardigheden en ze die laten ge klas met neveninstro mers bruiken in all erlei verschi ll ende situaties en in verschill ende contexten en ze telkens bewust literatuu r maken van het doel van deze strategie trai ning aa j van der onderwijsplan 1994 1998 gem eente docenten zullen hun lessen zo moeten gaan amsterdam 1994 structureren dat leerli ngen zich werkelijk uit b er gwald i buit enland se rekenmethoden in genodigd voelen verantwoordelijkheid te ne nieuwe wiskrant 1 988 men voor hun eigen leerproces geest t van der taalbeleid in het vo den bosch leerlingen moeten er daarbij toe gebracht xrc 1994 worden zelfstandiger en in onderli nge samen hacquebord h tekstbegrip van turkse en neder werking taal taken uit te werken he t kan landse leerlingen in het voortgezet onderwijs daarbij zeker positief uitwerken als zij zorgvul dordrecht foris 1989 dig hun strategieen weten te kiezen kunnen hajer m t meestringa e wagenrans red 1994 6 moer 309 taal in de klas tien tips voor docenten geschiedenis dirkje ebbers en sch ed e l el ysta d slo ivio 1993 hajer m p litjens gedeelde doelen ver marijke asschema n deelde taken in map nascholing schoolse taal vaardigh eden enschede s l o 1992 hajer m t meestringa nederlands in ande re schoolvakken taalbeleid moet maar kan het werken met instrumentaa l ook in map nas ch o ling schoolse taalvaardighe den enschede slo 1992 hajer m t meestringa schoolse taalvaardighe den in de basisvorming een leerplan ensch e de lelystad slo ivio 1994 moment eel zijn er twee meth o den in nede rland die halm h van m jansen b van hilst a cox geschikt zijn voor h et lesg e ven aan klassen m e t een nt2 en basisvorming wiskunde s hertogen talige en meertalige leerlingen ins trum entaal en b osch kpc 199 4 sv taal in dit artikel b eschrijven dirkje ebb e rs hoofdlijnen van een taalaanpak in h e t amste rdam s en marijke asscheman de methode in strum entaal voortgezet onderwijs amsterdam 1 992 eerst kom en de specifieke problemen van kla ssen be humme h taalaanpak in cursus op maat op s taande uit m eertalig e en eentalige lee rlinge n aan de leiding coordinator taalbeleid vo in amster ord e vervolge ns z ett en de auteurs uit ee n dat de me dam in stimulan s 1 994 thode nie t allee n inhoude lijk vernie uwend is maar jager t e a nt2 en basisvorming geschied e dat o ok een nieuwe didactiek wordt gepres enteerd nis en staatsinrichting den bosch kpc 1994 vaardigheden worden in s tapp en aangeleerd en e r is laarschot m van d e e a le ren in een twee de taal aandacht voo r de vo o rtgezette taalverwerving van materiaalontwikkelproject provo hog e m ee rtalige leerlingen daarnaast vindt leren in inter school midden nederland utrecht nog te actie plaats e n hebben leerlingen e en actieve rol bij verschijnen h e t leren in e en aantal paragrafen komt aan de orde ledoux g b triesschijn taalb e leid e n m ee rta hoe deze punten concree t z ijn uitgewerkt in de m e ligheid in he t ams terdamse voortgezet onderwijs thode tot slot is er aandacht voor de ervaringen van amsterdam sco 1993 do cent e n e n leerling en m e t instrumentaal opge lubbers j j muthert cijferen of ontcijferen daan t ijdens de proefinvo ering op ve rschillende s cho wiskunde n of teksverklaring in eu c lides len voor i vso m avo in ams te rdam jaargang 66 1 990 1 99 1 m eestringa t e a ne derlands zond er etnisch e gren zen den bosch kpc 1994 de invoering van de basisvorming en de ver mulder e wiskunde een were ldvak utrecht en anderde leerlingpopulatie hebben consequen schede freudenthal instituut universiteit ut lies voor het vak nederlands de rijdis voorbij recht sr o 1992 dat een aanbod voor allen klassikaal frontaal platform van vo scholen spee rpunten v o am gegeven voldeed de ideeen a chter de basis s terdam r 99 2 vorming reke nen daar al mee af er moet me er staal h vakwerkplan wis kunde aps utrec ht nadruk komen te li ggen op taal als communi 1994 catiemiddel de kerndoelen nederlands leg witschut a e a spore n gesc hi e de nis voor de on gen het accent ook op de procesmatige kant de rb o uw 1 groningen r99o van taalvaardigheidstraining het sc hrijfproces leesstrategieen e en an d ere reali teit i s di e va n klasse n me t meertalige leerlingen k enmerkend voor veel klassen in het voortgezet onderwijs is op dit moment de diversiteit in een klas zitten leerlingen die uit d e eer s te opvang komen meertalige leerlingen die in nederland gebo ren zijn en leerlingen die van huis uit neder landstalig zijn veel meertalige leerlingen zij n 310 moer 1994 6