Nederlands anders in het Cultuur & Maatschappij-profiel

Domeinen in plaats van disciplines

De universiteiten gingen ons voor: studies bereiden studenten breed voor op een werkveld, niet op een discipline. De opleiding Nederlands is zo goed als verdwenen. Op enkele plaatsen in Nederland en Vlaanderen kun je nog terecht, maar met heel weinig medestudenten. Er is wel onderwijs voor en in het Nederlands: bij Europese studies, cultuurwetenschappen, communicatiewetenschap, psychologie et cetera krijgen studenten wat mee uit de grote voorraadschuur van de vakdiscipline Nederlands. Meer en meer is er de neiging om studies in te richten naar werkvelden (Europa, communicatie, cultuur) of wetenschapsdomeinen (‘Cognition, Language & Communication’, ‘Communication Science’, ‘Literary & Cultural Analysis’), die – inderdaad – nogal eens in het Engels worden aangeboden. Aan de UvA bijvoorbeeld: drie van de twaalf opleidingen in het domein Kunst en cultuur; binnen Communicatie & Media: vier van de acht opleidingen.

C&M profiel als experiment

In een samenleving moet er een evenwicht zijn tussen technische en creatieve ontwikkelingen, tussen economische vooruitgang en de menselijke maat, tussen praktijk en beschouwing, tussen natuur- en cultuurwetenschappen. Onderwijs biedt leerlingen met verschillende talenten de gelegenheid zich op deze verschillende terreinen te ontplooien. Met het C&M-profiel gaat het echter niet goed. In 2005 koos een op de vier leerlingen ervoor; in 2015 nog maar een op de tien (CBS).

Als het C&M-profiel in het vwo dient voor te bereiden op een studie in de mens- en cultuurwetenschappen, dan moeten we het leerplan daarom eerder in domeinen dan in disciplines formuleren.

De tekst gaat verder onder de afbeelding.


Het C&M-profiel zou een profiel moeten zijn waarin leerlingen leren kijken naar wat mensen maken en maakten, leren begrijpen wat mensen denken en dachten, en waarin leerlingen leren via creatieve producties bij te dragen aan de cultuur en maatschappij. Dat levert drie ‘vakken’ op:

  1. Cultuur-, kunst- en expressieonderwijs (CO). Literatuuronderwijs wordt onderwijs in cultuur, kunst en literatuur, in samenhang. Inzichten opdoen in de Grieks-Latijnse cultuurontwikkeling in de Europese kunst, met uitstappen naar andere culturen. Er is geen apart vak literatuur Nederlands, Engels, Frans, Duits. Er is één vak, samen met kunsttheorie, ckv, filosofie en ideeëngeschiedenis. Het vak is theoretisch-analytisch en productief-expressief tegelijkertijd: schrijven, drama, film, leren vertellen. Engels en Nederlands gaan samen op: teksten en productieve taken kunnen in de ene dan wel de andere taal worden aangeboden. Leerlingen die nog andere talen kiezen, krijgen een ruime keuze uit teksten, bronnen en taken in ook andere talen dan Engels en Nederlands. Een deel van de talenopleiding Duits/Frans vindt in het doeltaalland plaats (een maand per leerjaar).
  2. Wetenschapsontwikkeling (WO). Leerlingen leren over de ontwikkelingen in de taalwetenschap: hoe men bijvoorbeeld door de eeuwen heen gepoogd heeft taal en taalgebruik in systemen onder te brengen. Ze verwerven kennis over invalshoeken om naar taal- en taalgebruik te kijken, en over onderzoeksmethoden. Ook hier een historische dimensie, van retorica tot computerlinguïstiek. Leerlingen lezen onderzoekteksten, over onderzoek en doen zelf onderzoek.
  3. Taalbeheersingsonderwijs (TO). Leerlingen leren lezen en schrijven, discussiëren en argumenteren bij CO en WO, in het Nederlands en in het Engels. Bij taalbeheersingsonderwijs bekwamen leerlingen zich in het lezen van allerlei teksten: literaire, filosofische, theoretische en wetenschappelijke teksten, in de context van het CO/WO-thema waaraan zij werken. Leerlingen leren zelf teksten te schrijven, maar ook over teksten te schrijven. Ze leren technieken om moeilijke teksten en bronnen beter te begrijpen en om begrijpelijk te schrijven over onderwerpen die zij nog aan het bemeesteren zijn.

Drie dagen in de week werken leerlingen aan projecten over taal cultuur en wetenschap; ze schrijven- zakelijke en creatieve teksten. Ze lezen allerlei teksten, literaire, zakelijke, onderzoekteksten. Ze volgen de actualiteit, leren die kritisch te duiden, met de leraren filosofie, geschiedenis, literatuur, wetenschap. Ze leren erover te praten en te schrijven. Beelden van de toekomst.


Gert Rijlaarsdam
 | Website

Gert Rijlaarsdam was 17 jaar leraar Nederlands en is lid van de onderzoeksteam taal-, literatuur- en kunstonderwijs aan de Universiteit van Amsterdam en van de Werkgroep Onderzoek en Didactiek Nederlands van de Vereniging Levende Talen Nederlands.

Hanneke Gerits

Hanneke Gerits is leraar Nederlands en lerarenopleider.

Tanja Janssen
Onderzoeker literatuur- en schrijfonderwijs voor Universiteit van Amsterdam | Website

Tanja Janssen is onderzoeker literatuur- en schrijfonderwijs aan de Universiteit van Amsterdam.



  1. Today, I went to the beach front with my children. I found a sea shell and gave it to my 4 year old daughter and said “You can hear the ocean if you put this to your ear.” She put the shell to her ear and screamed. There was a hermit crab inside and it pinched her ear. She never wants to go back! LoL I know this is totally off topic but I had to tell someone!

  2. I have recently started a blog, the information you provide on this site has helped me greatly. Thanks for all of your time & work. “If you see a snake, just kill it. Don’t appoint a committee on snakes.” by H. Ross Perot.

  3. Hello! I could have sworn I’ve been to this blog before but after browsing through some of the post I realized it’s new to me. Anyways, I’m definitely happy I found it and I’ll be book-marking and checking back frequently!

  4. I do love the way you have framed this situation plus it does give us a lot of fodder for consideration. Nonetheless, from just what I have seen, I simply just hope when the remarks pack on that folks remain on point and not get started on a soap box regarding the news of the day. All the same, thank you for this outstanding piece and while I can not agree with this in totality, I regard your standpoint.

  5. What i do not understood is in truth how you are now not actually a lot more neatly-favored than you might be now. You’re very intelligent. You understand therefore considerably relating to this topic, produced me in my view consider it from so many numerous angles. Its like women and men aren’t fascinated until it is something to do with Woman gaga! Your own stuffs great. All the time deal with it up!

  6. That is the suitable weblog for anyone who needs to seek out out about this topic. You realize a lot its virtually onerous to argue with you (not that I really would need…HaHa). You definitely put a new spin on a topic thats been written about for years. Great stuff, just nice!

  7. Hi there very nice website!! Guy .. Excellent .. Amazing .. I’ll bookmark your site and take the feeds also…I am happy to seek out numerous useful information here in the publish, we need work out more techniques in this regard, thank you for sharing.

  8. I don’t even know how I ended up here, but I thought this post was good. I don’t know who you are but certainly you’re going to a famous blogger if you aren’t already 😉 Cheers!

  9. In this awesome design of things you actually receive an A with regard to effort and hard work. Where you actually confused me personally was first in your specifics. You know, they say, the devil is in the details… And it couldn’t be much more true at this point. Having said that, let me inform you precisely what did deliver the results. Your text is certainly extremely convincing and this is most likely why I am making the effort in order to opine. I do not make it a regular habit of doing that. Next, despite the fact that I can certainly notice a jumps in reason you make, I am not sure of exactly how you appear to unite your ideas that help to make the conclusion. For now I will, no doubt yield to your point however trust in the near future you actually link your dots much better.

  10. After study just a few of the blog posts on your web site now, and I actually like your approach of blogging. I bookmarked it to my bookmark web site record and can be checking again soon. Pls try my website as properly and let me know what you think.

  11. There are some fascinating time limits on this article but I don’t know if I see all of them heart to heart. There’s some validity but I’ll take hold opinion until I look into it further. Good article , thanks and we would like extra! Added to FeedBurner as well

  12. I was very pleased to find this web-site.I wanted to thanks for your time for this wonderful read!! I definitely enjoying every little bit of it and I have you bookmarked to check out new stuff you blog post.

  13. Have you ever considered about including a little bit more than just your articles? I mean, what you say is valuable and all. Nevertheless imagine if you added some great pictures or videos to give your posts more, “pop”! Your content is excellent but with images and clips, this website could definitely be one of the very best in its niche. Terrific blog!

  14. It’s a pity you don’t have a donate button! I’d definitely donate to this excellent blog! I guess for now i’ll settle for book-marking and adding your RSS feed to my Google account. I look forward to brand new updates and will talk about this website with my Facebook group. Chat soon!

  15. What’s Happening i am new to this, I stumbled upon this I have discovered It positively helpful and it has helped me out loads. I hope to give a contribution & aid different users like its helped me. Good job.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *